Çoğumuza göre farklı şeyler ifade ediyor önyargı kelimesi. TDK’ya göre  ”Bireyde başka bireylere, toplumsal kümelere karşı sevgi ya da düşmanlık duygusu uyanmasına yol açan, koşullanmış bir duygusal tutumu yansıtan yalınkat inanç, kanı, genelleme.” Bana göreyse hayatımızdaki onlarca tabudan sadece bir tanesi.

Çok sevdiğim bir söz vardır “Bütün insanlar özgür doğar fakat tutsak olarak yaşar” Biz de önyargılarımızın tutsağıyız. Beynimizin bazı hareketleri omuriliğe bıraktığı gibi biz de insanlara olan bakış açımızı önyargılarımıza teslim etmiş durumdayız.

Aslında hepimiz önyargısız ve eşit olarak geldik bu dünyaya. Çocukken hepimiz oyun oynamaktan, kola içmekten, ne bileyim çizgi film izlemekten hoşlanırdık. Çok fazla ortak yönümüz vardı. Hepimiz çocuktuk nihayetinde. Fakat zamanla değiştik. Bazıları öteki oldu bizim için. Daha tanımadan sildik defterden. Aynı oyunları oynadığımız, aynı şeylerden zevk aldığımız o insanlar gitmiş, yerine bırakın anlaşmayı bazen tahammül edemediğimiz insanlar gelmişti. O kadar ki anlaşamadığımız konuları konuşmaya bile çekinir olduk. Genelleme yapıp not vermek hep kolayımıza geldi. Herkesin kendine has kişiliği olduğunu ısrarla görmezden geldik. Etrafımızdakileri sürekli belli kalıplara sokmaya çalıştık. Herkes şucu yada bucu olmak zorundaymış gibi.

Küçük yaştan beri öğretilenlerin sonunda çocukça masumiyetimizi kaybettik. Zamanla katılaştık, kendimizin bile farkedemediği duvarlar inşa ettik etrafımızda. Not verdiğimiz insanların duvarımızı aşmasına asla izin vermedik. Bunu o kadar içselleştirdik ki farkında olmadan yapmaya başladık. Bir memleket, bir isim, bazen bir kıyafet bile hiç tanımadığımız insanlar hakkında fikir edinip, o fikre göre hareket etmemizi sağlayabildi.

Bu fikir o kadar güçlüydü ki, fikri yıkacak herhangi biriyle karşılaşmamız bile yetmiyordu. “İstisna işte” deyip geçiyorduk. “Sen farklısın” diyorduk ona. Öyle ya, yıllardır öğrendiklerimiz yanlış olacak değildi herhalde. Mutlaka istisna olmalıydı. Yanılmış olabileceğimiz ihtimalini çoğu zaman göz önünde bulundurmuyorduk.

Mini etek giyen hafif kadın, başörtüsü takan yobaz, içki içen dinsiz, dinsiz olanlar da ahlaksızdı gözümüzde. Biz kimdik peki? En ahlaklı, en doğru, en mükemmel tabii ki. O kadar mükemmeldik ki başkalarını yargılıyorduk(!) Ahlak bekçiliğini bizden çok kim hak edebilirdi ki?

Sonra bir baktık ki herkes “öteki” olmuş. O kadar az “biz” kalmışız ki yalnız hissediyoruz kendimizi. Aslında yalnız filan değiliz. Etrafımız insanlarla dolu fakat biz göremiyoruz. Görebilmemiz içinse sadece bizi çevreleyen duvarları yıkmamız gerekiyor o kadar.

“Devrimi düşünebiliriz, düşleyebiliriz. Hatta yetmez bir sistem bile kurarız. Sistemimiz şöyle olsun, vesaire.. Bunu ne zaman yaparız? Devrimi yaptıktan sonra mı? Bok devrimi yaptıktan sonra yaparız. Şu anda bunu düşünüyorsan yaparsın, yapmaya başlarsın. Sonra da hep öyle yaşarsın. Ve bu böyle böyle çoğalır. Hayatla da böyle anlamlı bir ilişki kurarsın. Yolda yürürken de yürüyüşün ona göre olur, adımların öyle gider. İnsanlara baktığın göz değişir. Herkes de “ulan bu adam yada bu insan niye böyle bakıyor” diye elbetteki seni sorgulamaz, anlamaz ama birileri anlar. Bir şey bulur yani. Birisi farklı yürüyordur orada. Sana bir puan yazmaz da, bir şey verirsin hayata yani. Bakkala bir şey davranırsın, manavdan bir şey alırken tuhaf bir ilişki kurarsın, ister istemez. Hoş bir ilişki kurarsın. Yani işte, hikaye bu.” 

Ortaokul 7. sınıftayım. Ders Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi. Hocamız sınıfa şöyle bir soru yöneltti:

İki kişi var, birisi Kur’an’ı güzel bir şekilde ciltleyip kütüphanesinin en üst rafına koyuyor ama açıp okumuyor. Okunmadığı için de kitap hiç yıpranmıyor. İkincisi ise kitabı açıp okuyor, bazı yerlerine notlar alıyor ve açıklamalar yazıyor. Doğal olarak da ilk kitaba göre daha fazla yıpranıyor, sayfaları kırışıyor.

Soru şu: Hangi adam doğru hareket etmiştir?

Ben dahil herkes birinci adamın doğru yaptığını söyledik.

O günleri hatırladıkça gülüyorum. Çünkü şekilcilikle ilgili tabularımı çok uzun zaman önce yıktım. Burada asıl düşünülmesi gereken şey neden o yaştaki çocuk “Kitabı okumaktansa okumadan saklamak daha doğrudur” diye düşünüyor? Oysa bir kitabın yazılış amacı okunmasıdır. O yaştaki çocuk için kolaylıkla kurulması gereken bir mantık bu. Hangi düşünce yapısı daha o yaşta dinin tabulaşmasına sebep olabilir?

İşte tam bu noktada aileye bakmak gerekiyor. Eğer aile din kavramının ne olduğunu ve neden var olduğunu çocuğuna iyi açıklayabilmişse ve çocukta da belli bir zeka problemi yoksa, esas olanın kuralı yazıp duvara asmak değil, kuralı uygulamak olduğunu anlar. Oysa kütüphanesinin en üst rafında güzelce ciltlenmiş Kur’an olduğu halde, daha önce hiç okumadığını söyleyen o kadar çok arkadaşım var ki.

Mesele salt Kur’an da değil. Ortaçağ’da matbaa yaygınlaşmadığı için hristiyanlar İncil’i okuyamıyordu ve sadece din bilginlerinden dinledikleri ölçüde hristiyanlığı biliyorlardı. Matbaa yaygınlaştıktan sonra insanlar İncil’i okumaya başladılar ve din bilginlerinin kendilerini kandırdıklarını anladılar. Ondan sonradır ki Avrupa, üstündeki bağnazlığı atarak devrim niteliğinde değişiklikler yaşadı.

Burada asıl mesele a yada b dinine inanan birinin, o din için en temel kaynak olan kitabı okumaması ama o dine inanmaya devam etmesidir. İnsanlar bilmediği yada kulaktan dolma bildiği bir dine inanıyorlar. Böyle olunca da dinin içine hurafelerin girmesi önlenemiyor. Hiç kimse de bu hurafeleri sorgulamadığı için nesilden nesle gelerek günümüze kadar ulaşıyor. Dinin içinden bu hurafelerin temizlenebilmesi için öncelikle sorgulamaktan çekinmemek gerek. En azından öğrenilen her yeni bilgiyi çiğnemeden yutmasak, o bile yeter.

Hurafe demişken, Isparta yöresindeki bazı hurafelerden bahsetmek istiyorum;

• Geceleyin küçük çocuklara aynaya baktırılırsa bahtlarının kapanacaklarına inanılır.
• Cuma günü ömür kısalır diye saç ve tırnak kesilmez.
• Bir işe giderken yolda bir tavşan görülürse o iş iyi gitmez, kesinlikle bir aksaklık olur.
• Gece dışarıya sıcak bulaşık şeyler dökülürse cinlerin bir yerini yakacağı için insanı cin çarpar.
• Narın içindeki taneleri hiç dökmeden yiyen kişinin dileği kabul olur.

İnanmak gerçekten çok güç, özellikle nar ve tavşan hakkındaki maddeler oldukça ilginç. Üstelik bu verileri yayınlayan da Isparta Valiliği. Yani kaynak oldukça güvenilir. İsteyenler çok daha fazlasını bu adresten bulabilirler. Isparta’da yaşadığım için Isparta’dan örnek verdim ama Türkiye’nin her yerinde bu tür batıl inanışlara sahip oldukça fazla insan bulabilirsiniz.

Bütün bu hurafeler sonucunda da din, gelenek haline getiriliyor. Nesiller boyunca değişmeyen, sabit kalıpları olan bir şeye dönüştürüyor. Nihayetinde de değişen zamana ayak uyduramayacak bir yapı ortaya çıkıyor. İnsanlar yeni bir şeyle karşılaşınca “acaba nasıl bir davranış uygun olur?” tereddüdüne düşüyorlar. Hani hocalar derler ya hep “mantığını öğrenin ezber yapmayın” diye, işte okumayanlar mecburen ezber yapıyorlar. Doğal olarak da her yeniliğe “biz babamızdan böyle görmedik” tarzında tepkiler veriyorlar. Bu da günümüz koşullarında komik olmaktan öteye gidemiyor.

Peki insanlar bu kadar hürmet gösterdikleri dinlerinin kutsal kitaplarını neden okumazlar?

Bu soruyu bazı arkadaşlarıma da yönelttim. Aldığım cevap genelde “Hocaya soruyorum, hem Kur’an’da anlatılanlar kapalı bir şekilde anlatıldığı için anlayamayabilirim hem de yanlış anlayabilirim. En iyisi hocaya sormak.” oldu. İyi tamam da Kur’an sadece din bilginleri okusun diye indirilmedi ki. Herkes okusun, hayatına yön versin diye indirildi. Tabii ki din bilginlerine de soru sorulur ama hiç okumadan, her şeyi din bilginlerine sormak, işin özünün kaçırılmasına sebep olabilir. Sonuçta soru sorulan kişi de insan, o da hata yapabilir. İşin ironik yanı ise Kur’an’daki ilk ayetin “Oku!” olmasıdır. Gerçi insanların %70′inin hiç kitap okumadığı bir ülkede biraz anlamsız gibi gözüküyor. Zira bizim insanımız genellikle kitap okumak yerine filmine gitmeyi tercih ediyor. Ne diyelim, iyi seyirler…

Unutmadan;

Ah O Din Nerde

Ah o din nerde, o azmin, o sebatın dini;

O yerin gökten inen dini, hayatın dini?

Bu nasıl dar, nasıl basmakalıp bir görenek?

Müslümanlık mı dedin? … Tövbeler olsun ne demek?

Mehmet Akif Ersoy

Uzun süredir odama poster almayı düşünüyordum ama bir türlü beğenip de alamıyordum. Birkaç gün önce güzel posterler denk geldi ve aldım. Posterlerden birinin teması dünyaya yön veren 103 insandı.

Poster oldukça ilginç, birçok ünlü kişi birbirleriyle ilişkili bir şekilde resmedilmiş. Mesela Bush elinde bir dürbün birilerini arıyor, tam arkasında da Usame Bin Ladin var. Bir diğer örnekte Karl Marx ile Nietzsche sıkı bir sohbete girişmişler. Postere bakarken adeta tarihte yolculuk ediyorsunuz. Sadece siyasi figürler de değil, futbol, sanat ve felsefe dünyasından da birçok ünlü sima var. Bill Gates‘in hemen önünde oturan Pele‘yi, onun da önünde oturan Hitler‘i görebilirsiniz.

Tablo, içinde barındırdıkları kadar barındırmadıklarıyla da dikkat çekiyor. Mesela posterde tek bir Türk dahi yok. Tablo baştan aşağıya Türklerle dolsun demiyorum ama tek bir Türk’ün bile olmaması pek de normal gelmedi doğrusu.

Ben olsaydım bu güzel tabloda aşağıdaki şahsiyetleri de eksik etmezdim;

• Fatih Sultan Mehmet
• Attila
• Hirohito
• Engels
• Timur
• Kristof Kolomb
• Mustafa Kemal Atatürk
• Martin Luter

İlk etapta aklıma gelenler bunlar, elbette şu anda gözden kaçırdığım şahsiyetler olabilir. Aklınıza gelen başka alternatifleri söyleyerek listeye katkıda bulunabilirsiniz.

Türkiye genç yetenekler açısından oldukça zengin, genç yeteneklerden yıldız oyuncular yaratma konusunda da bir o kadar fakir bir ülke. Tabii ki bunun birçok sebebi var, ama bence en önemli sebep gerçekten yetenekli ve yıldız olabilecek oyuncuların belli bir seviyeye ulaştıktan sonra ulaştıkları noktayı kaldıramamalarıdır.

Yıldız bir futbolcu olmak için fiziksel özelliklerin yanında zihinsel özelliklerin de gelişmesi gerekmektedir. 3 büyükler, yıldız olma hayali ile gelip, geldiği yere geri dönen genç yeteneklerle doludur.

Neden böyle olduğuna gelince, 16-17 yaşındaki birine kaldıramayacağı bir yük verirseniz ve bu yükü kaldırabilmesi için destek vermezseniz sonuç, potansiyelin değerlendirilememesinden başka bir şey olmayacaktır.

Bununla ilgili son örnek Batuhan Karadeniz. Beşiktaş gibi bir takımda Türkiye’ye göre genç sayılabilecek bir yaşta maçlara çıkıp, Kadıköy’deki derbide “kurtarıcı” olarak oyuna girmiş bir oyuncu. Yaptığı disiplinsiz davranışlar sebebiyle istenmeyen adam ilan edildi ve Eskişehirspor’a kiralandı. Eskişehir’de çok iyi bir sezon geçirip birçok gol attı ama beklenenin aksine sene sonunda bonservisi ile beraber Eskişehir’e satıldı. Herkes Batuhan’ın yeni kariyerinin nasıl olacağını merak ederken, yaşadığı onca şeyden sonra hala akıllanmadığı bu haberle tescillendi.

“Beyefendi sahip olduğu Ferrari’si ile kırmızı ışıkta durmayı sevmiyormuş. “Kırmızı ışıkta durmayı sevmem, cezası neyse öderim” demiş. Eskişehir- İstanbul arasını 1 saatte kat ediyormuş Ferrari’siyle. Dikkatinizi çekerim 330 kilometrelik mesafeden bahsediyor.”

Bugün Beşiktaş’ın doğru karar verdiği ortaya çıktı. Batuhan gerçekten geçmişten ders almamış ve bildiğini okumaya devam ediyor. Zihinsel olarak kesinlikle “yıldız oyuncu” olmaya hazır değil, bırakın yıldız oyuncuyu bu hareketlerle takım oyuncusu bile olamaz. Belki de yeni Hakan Şükür olabilecekken artık potansiyelinin çok altında futbol kariyeri olacaktır.

Bugün Ramazan-bazıları şeker de diyor- Bayramı’nın birinci günü. Bu güzel bayram gününü daha da güzelleştirmek için naçizane birkaç tavsiyem olacak.

–>Kesinlikle erken kalkın, ailecek şöyle güzel bir kahvaltı yapın. İş hayatı dolayısıyla genelde böyle toplu kahvaltı yapılamıyor çünkü.

–>Kimsenin aramasını beklemeyerek arkadaşlarınızı, akrabalarınızı ve büyüklerinizi ilk siz arayın.

–>Normalde fazla konuşmadığınız ya da samimi olmadığınız kişileri bile arayın, ileride hiç ummadığınız şekilde onlarla daha samimi olabilirsiniz. Bayramlar bu tür yakınlaşmalar için idealdir.

–>Hava güzelse kesinlikle dışarı çıkın, güzel bir piknik yerine gidebilirsiniz. En azından bayramda, internet ortamından uzaklaşın.

–>Bayramın amacı  küslükleri gidermek, aile büyüklerini ziyaret ederek aidiyet duygusunu geliştirmek ve genel olarak toplumsal yakınlaşma sağlamaktır. Kesinlikle küs olduğunuz kişilerle barışın, bayramın en büyük faydası budur çünkü.

Güzel bir bayram geçirmeniz dileğiyle.

Zonguldak Atatürk Anadolu Lisesi, namıdeğer ZAAL. Mezun olalı iki sene oldu ama okuldaki ilk günümü dün gibi hatırlıyorum. Daha çömez olduğumuz için bahçenin en solundaki sıraya sokmuşlardı bizi, yavaş yavaş sağa geçmiştik seneler ilerledikçe.

Çok da yoğun olmayan LGS çalışmasından sonra artık lisenin ilk senesine(Hazırlık) “yatarım artık” gözüyle bakıyordum o günlerde. Tabi daha İngilizce derslerine girmemiştim. Feride Hoca ilk hafta içinde, ilkokul ve ortaokulda öğrendiğim bütün İngilizceyi bitirince bende bi “noluyoruz lan” durumu oluştu. Bir de abimin bir sene önce İngilizce ile ilgili yaşadığı sıkıntıları hatırlayınca ufak bir tırsma geldi. Neyseki bu tırsma sayesinde idare edecek şekilde halletmeyi başardım İngilizceyi. -Yumurta, kapı meselesi- Hazırlık sınıfında 4 gelen İngilizcem seneler ilerledikçe 3 ve 2′den 3′e kadar düştü. Zamanla unutuluyor tekrar edilmeyince.

İlk senem okuldaki en ilginç senem oldu aynı zamanda. Kolay değil ilk dört saat İngilizce, moladan sonra iki saat daha İngilizce. -Yazarken bile ruhum daralıyor- Hele de benim gibi kendini “sayısalcı” gören bir öğrenci için. Adapte olma evresi epey uzun sürdü, ilk önce -hocanın da tavsiyesiyle- üç senedir kullanmadığım kırmızı kalemi kullanmaya başladım. Düzenli defter tuttum vs..

Altı saat ingilizceden sonra bir de Almanca vardı. Almanca yüzünden dört senelik lise hayatım boyunca hiçbir yarıyılda hiçbir şey alamadım. Allahtan hoca insaflı(!)ydı da sene sonunda 2 verip sınıf geçmemizi sağlıyordu. “geçmemizi” diyorum çünkü “okulun” yarısının Almancası benimkinden iyi değildi. Hatta hoca kopya çekenleri önlemek için “iyiler” ve “kötüler” i ayrı sınıflara yerleştirirdi. Bu durumda  sınıfın yarısı 5, kalan yarısı da 1 alırdı doğal olarak.

Ömrümüz artikel boşluklarının hepsine “das,das,das” yazmakla geçti. En garanti puan aldığım kısım bu artikel kısmıydı. Az, ama garanti puan alıyordum. Bu arada Almancadan aldığım en düşük not 10. Bunu da son sınavlardan birinde aldım zaten.  “ne alırsam alayım 2 düşecek” mantığı ve “bu nasılsa son, başlarım sınavına” psikolojisiyle girmiştim ve sadece 3-4 soruya bakıp çıktım. Güzel günlerdi.

Bazen hocalar sınavda sorduğu soruları bile çözemezlerdi, koskoca bir ders saatinde sadece 2 soru çözerdik. Ama okulun iyi hocaları da vardı, hakkını yememek lazım. Öğlen arasında benimle konuşmak için yemeğini yarıda bırakan hocalar da vardı.

Şaka bir yana, gerçekten güzel günlerim geçti bu okulda. En azından okul bittikten sonra hala görüştüğüm birkaç kişi var. Bu bile tek başına yeter, ZAAL‘ı sevmem için.

Geçen günlerde Ispartalı bir berberle güzel bir sohbet ettik. Berberlerde geçen standart sohbetlere benzemiyordu hiç. Gerçekten güzel bir sohbetti.

Lafı hiç uzatmadan anlatacağım. Genelde berberler öğrenci olduğumuzu hemen anlayıp okulla ilgili sorular sorarlar:

>>Bölümün ne?

>>Kaçıncı sınıftasın?

>>Memleket nere?

Bu üç can alıcı sorudan sonra genelde muhabbet tıkanır. Bahsettiğim berberde ise ilginç bir şekilde devam etti. Berber bana, özelleştirme hakkında neler düşündüğümü sordu ve sorusunun ardından şöyle bir açıklama getirdi.

“Sen şimdi üniversite okuyorsun, az çok anlarsın. O yüzden fikrini öğrenmek istedim.”

Bu cümleyi duyduktan sonra etraftaki apolitik üniversitelileri düşünüp hafifçe gülümsedim. İleride bu ülkenin mühendisleri, doktorları vs olacak olan elit kesimin halini bir düşündüm. Hep övündüğümüz genç nüfusumuz ne halde acaba?

Tabiki kimse siyasete ilgi duymak zorunda değil ama en azından üniversite seviyesine gelebilmiş gençlerin az-çok yaşadıkları ülkenin sıkıntılarını bilmesi gerektiğini düşünüyorum.

Neden gençlerin bu konuda ilgisiz olduğuna gelirsek bunun sorumlusu olarak 12 Eylül’ ü görüyorum. Darbe, ailelerde öyle bir izlenim bırakmış ki, çoğu aile çocuklarını üniversiteye gönderirken aman oğlum/kızım siyasete bulaşma nasihatleri ile gönderiyor. Burada aileleri suçlamak da yanlış olur, onlar da gördüklerinden çıkardıkları dersleri aktarıyorlar.